Jak powstaje smog? Jak mu zapobiegać?

Aneta Filipczak
Aneta Filipczak
Data publikacji: 04.01.2021, Data aktualizacji: 16.06.2021
Średnia ocen 4/5 na podstawie 9 głosów
Smog w Polsce
Zanieczyszczone powietrze to bardzo poważny problem. Skąd się bierze smog i jak sobie z nim radzić? Przeczytasz na RynekPierwotny.pl.

Kraków, Warszawa, Katowice, ale także mniejsze miasta, jak Rybnik czy Legionowo to tylko niektóre z miejsc borykających się z ogromnym problemem, jakim jest smog. W wielu z nich wydawano oficjalne alerty rekomendujące pozostanie w domach. Niestety krytyczna sytuacja dotycząca zanieczyszczenia powietrza co roku obejmuje niemal całą Polskę.

Na bazie Państwowego Monitoringu Powietrza można określić stężenie smogu. Dzięki temu jesteśmy świadomi, jaka danego dnia jest wartość emisji zanieczyszczenia do powietrza. Smog to pył, którego emisja jest szczególnie groźna dla naszego zdrowia. Co warto o nim wiedzieć i jak sobie z nim radzić? Sprawdzisz w tym artykule.

Z tego artykułu dowiesz się m.in.:

  • czym jest smog
  • dla kogo jest szczególnie niebezpieczny
  • czym jest migracja ekologiczna

Co to jest smog?

Smog to nic innego, jak zanieczyszczenia powietrza. Powstaje w wyniku naszej działalności i niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, w szczególności mgły. Smog to rodzaj chmury, która unosi się nad miastami czy miejscowościami zwłaszcza w okresie jesiennym i zimowym. Ze względu na skład chemiczny i miejsce występowania można wyróżnić dwa jego rodzaje.

  • Londyński - Polska, podobnie jak reszta Europy ma z nim do czynienia w okresie jesienno-zimowym. To smog w skład którego wchodzą szkodliwe substancje dwutlenku siarki, tlenki azotu, sadza czy różne rodzaje pyłów.
  • Los Angeles - jego emisję możemy zaobserwować w okresie letnim w strefach subtropikalnych, w którym dochodzi do reakcji. Oznacza to, że z tlenków węgla, azotu i węglowodorów powstają azotany nadtlenku acetylu, aldehydy czy ozon składających się na smog.

Niestety smog występujący w Polsce należy do największych zanieczyszczeń w Europie. Wynika to z faktu, że jego źródłem są elementy takich substancji, jak tlenki węgla, azotu, siarki i szkodliwych pyłów PM10 (pyłu zawieszonego) i PM2 5 oraz benzo(a)pirenu . Ich emisja do powietrza często przekracza dopuszczalne normy.

Smog w Polsce

Dlaczego smog jest groźny?

Zanieczyszczenie powietrza jest groźne, ponieważ zamiast świeżego powietrza wdychamy toksyczne pyły - normy w niektórych miejscach przekraczane są nawet o 3 tys. procent. Trzeba też pamiętać, że wtedy wszystkie szkodliwe substancje przedostają się do naszych domów. Często w okresie grzewczym ogłaszany jest alarm smogowy, który ma ostrzec mieszkańców przed zagrożeniami. Problem ten dotyka całej Polski, często większych miast i miejscowości. Co roku tworzona jest mapa, na której pokazywane są najbardziej zagrożone miejsca.

Niestety, jeśli w powietrzu jest smog, oznacza to, ze wdychamy niemal całą tablicę Mendelejewa – jest to m.in. benzo piren, który widnieje na liście stworzonej przez Międzynarodową Agencję Badania Raka (IARC) jako najgroźniejszy kancerogen. Nazywany często „cichym zabójcą” benzo piren jest jednym z najgroźniejszych składników smogu. Są to niewidoczne gołym okiem cząsteczki, które powstają podczas niecałkowitego spalania węglowodorów.

Występuje on w otaczającym nas powietrzu, a następnie po emisji wnika do gleby, a dzięki płaskiej strukturze jest w stanie ulokować się pomiędzy poszczególnymi zasadami azotowymi naszego DNA. To może mieć fatalne skutki dla środowiska, ale i naszego zdrowia. Benzo piren może prowadzić do zaburzeń w replikacji, a w konsekwencji do powstawania zmian nowotworowych. Dlatego też wysokie stężenia smogu są szczególnie groźne dla zdrowia osób starszych i będących w grupie ryzyka zachorowania na nowotwór. Co ważne benzo piren działa niezauważalnie i powoli.

Smog - szkodliwe substancje 

W skład smogu wchodzą szkodliwe substancje chemiczne. Dodając pyły i znaczną wilgotność mają negatywny wpływ na nasze zdrowie, ponieważ są realnym zagrożeniem. Zła jakość powietrza to także zagrożenie dla środowiska. Wysokie stężenie zanieczyszczeń wpływa na całe nasze otoczenie.

Dla przykładu dwutlenek siarki (SO2) powstaje głównie w procesie spalania paliw stałych zawierających zwykle domieszki siarki i jej związków. Ma działanie toksyczne, atakuje najczęściej drogi oddechowe i struny głosowe. W smogu jest też ozon, który z kolei powstaje w wyniku reakcji fotochemicznych zachodzących w powietrzu zanieczyszczonym tlenkami azotu, węglowodorami i tlenkiem węgla - pochodzą ze źródeł antropogenicznych, głównie transportu drogowego.

Powstawaniu tej substancji sprzyja wysoka temperatura, duże nasłonecznienie i wilgotność powietrza. Przy wyższych stężeniach pyłu ozon powoduje podrażnienia oczu, głównie zapalenie spojówek, zmiany w parametrach widzenia, zwiększoną częstotliwość ataków astmy oraz wzrost zachorowalności na raka skóry czy zmiany czynności płuc (szczególnie u dzieci). Tlenek węgla (CO) z kolei powstaje w wyniku niezupełnego spalania węgla. Jest silnie toksyczny, ponieważ powoduje ciężkie zatrucia (zaczadzenie).

Emisja wszystkich związków, które znajdują się w smogu jest szkodliwa. To pył, którego powinniśmy unikać i skutecznie jemu zapobiegać. Najniebezpieczniejsze są najdrobniejsze cząsteczki pyłu o wielkości cząstki do 5 μg/m 3, ponieważ z łatwością przenikają do organizmu wywołując jego zatrucie, zapalenia górnych dróg oddechowych, pylicę, nowotwory płuc, choroby alergiczne i astmę. Wysoki poziom smogu i pyłu powoduje też podrażnienia naskórka i śluzówki.

Generalnie smog można porównać do biernego palenia. Na podstawie dostępnych danych można zauważyć, że tylko w naszym kraju, np. w Warszawie wypalamy biernie trzy papierosy dziennie, w Krakowie i Zakopanem prawie pół paczki, a w Opocznie i Nowym Targu prawie całą.

Zanieczyszczenia powietrza - spaliny

Smog w mieście - Polska na podium?

Wiele osób mylnie o smog oskarża tylko samochody, kiedy głównym jego źródłem jest ogrzewanie domów. Najczęściej robimy to węglem. Takiej sytuacji nie spotkamy w większości państw Unii Europejskiej, ponieważ u naszych zachodnich sąsiadów jak Niemcy czy Francja nie stanowi on podstawowego paliwa do ogrzewania. Polska na tym tle zdecydowanie się wyróżnia.

Dodatkowo warto zaznaczyć, że węgiel ten często palimy w instalacjach o bardzo niskiej sprawności. Jest to widoczny problem w wielu miastach. Jak wskazują dane, w celu zaoszczędzenia używa się śmieci i odpadów węgla, czyli mułów, miałów węglowych i flotokoncentratów. W Polsce brakowało norm, określających jasno w jakim kotle można palić.

Kolejnym źródłem zanieczyszczeń są spaliny wielkich fabryk czy samochodów. Zgodnie z tym co podaje Ministerstwo Środowiska za emisję niskiej jakości powietrza i szkodliwych substancji do atmosfery odpowiada ogrzewanie. W Polsce dogrzewamy nasze domy, spalając w kotłach węgiel lub inne paliwo stałe, w wyniku którego sprawiamy, że w powietrzu dochodzi do emisji i wysokiego stężenia szkodliwych substancji. Jak wskazuje ISECS, ogrzewanie indywidualne w budynkach mieszkalnych odpowiada za 40% emisji pyłu PM10. Gdzie transport generuje 5,5% czy przemysł 16%. Emisja taka jest skutkiem słabego ocieplenia domów lub jego całkowitego braku. Podobnie jest ogrzewaniem nieocieplonych domów.

W Polsce co roku wywołuje to bardzo negatywne skutki dla naszego otoczenia i zdrowia. Mimo iż świadomość na ten temat się zwiększa, często nie wiemy jakie to będzie miało realnie konsekwencje.

Uchwała antysmogowa - zanieczyszczenie powietrza w Polsce

W 2019 roku powstała również ustawa antysmogowa, ze względu na wysokie zanieczyszczenie powietrza w Polsce. To szeroko zakrojone działania, których głównym celem jest wprowadzać stopniowe zmiany oraz zwiększyć świadomość społeczną w zakresie jakości stosowanego paliwa i szkodliwych pyłów. Przepisy mają wspólny cel — redukcję szkodliwych emisji w najbliższych latach do ogólnie przyjętych założeń.

Co warto podkreślić, ustawa wynika głównie z tego, że jesteśmy do niej w Polsce zobligowani jako państwo członkowskie Unii Europejskiej. Wiele miast w Polsce podjęło prace w ustanowieniu spójnych zasad ogrzewania domów. Najbardziej działają te, w których problem niskiej jakości występuje na największą skalę. Kraków wprowadził np. całkowity zakaz palenia węglem. Dotyczy to pieców, kominków, a nawet stacjonarnych grilli. Powstają też rządowe programy, które mają mieć wpływa na zmianę przede wszystkim starych urządzeń. W przypadku zanieczyszczeń powietrza trzeba brać pod uwagę fakt, że ma to wpływ na środowisko, ale także zdrowie wszystkich mieszkańców Polski. Wynika to z dostępnych danych, które pokazują, że smog w Polsce jest na bardzo wysokim poziomie.

Migracja ekologiczna

Podstawą oceny jakości powietrza jest zawartość tzw. pyłu zawieszonego PM2,5 lub PM10, którą komunikuje się w mikrogramach na metr sześcienny w skali roku. Tak określony średnioroczny dopuszczalny poziom pyłu PM2,5 wynosi 25 µg/m3. Jak już podkreślaliśmy wyżej niestety Polska w wielu miastach go przekracza. Z największych metropolii w Polsce zjawisko to najbardziej daje się we znaki w Krakowie, ale także w Warszawie i Wrocławiu, czyli na głównych krajowych rynkach nieruchomości.

Zanieczyszczenia powietrza, a co za tym idzie jego słaba jakość powodują, że w licznych ośrodkach miejskich kraju następuje „migracja ekologiczna”, czyli coraz powszechniejszy trend przeprowadzek z miast o najbardziej trującej atmosferze do środowiska o znacznie przyjaźniejszych parametrach zanieczyszczenia powietrza. Dotyczy to głównie Krakowa. Ma to wpływ na poważne skutki uboczne dla zdrowia mieszkańców. Z zatrutej rodzimej atmosfery przenoszą się np. do Trójmiasta, którego problem smogu dotyka w nieporównywalnie mniejszym stopniu niż resztę kraju.

Smog - aplikacja mobilna

Smog a oczyszczacz powietrza

Podejmując decyzję o natychmiastowym przeciwdziałaniu smogowi najlepiej zastanowić się nad zakupem specjalnych urządzeń filtrujących powietrze w mieszkaniu. Jest to szczególnie ważne, gdy w domu są małe dzieci i niemowlęta, a także osoby starsze. Wtedy warto dbać o jakość powietrza, ponieważ ma to istotny wpływ na zdrowie domowników.

Takie maszyny do uzdatniania powietrza działają na różnych zasadach. Generalnie urządzenie zasysa powietrze w pomieszczeniu i przepuszcza je przez szereg filtrów, by następnie wydmuchać je z powrotem. W przypadku smogu najlepiej sprawdzą się te zawierające filtry HEPA, które potrafią zatrzymać 99,9 procent zanieczyszczeń powietrza znajdujących się w przestrzeniach naszych domów, szczególnie w okresie grzewczym.

Warto również zwrócić uwagę, czy oczyszczacz powietrza ma wbudowaną funkcję jonizatora i traktuje szkodliwe substancje promieniami UV. Takie urządzenie to koszt około kilkuset do kilku tysięcy złotych, oczywiście w zależności od funkcji, które spełniają oraz wielkości powierzchni którą ma oczyszczać. Jest to jednak bardzo przydatne rozwiązanie, szczególnie w miastach narażonych na wysokie stężenie zanieczyszczeń. Sprawdza się do ochrony naszych domów.

Zieleń a zanieczyszczenia powietrza

Smog i wnikanie zanieczyszczonych pyłów do domów radykalnie ogranicza zieleń. Przed posesją posadzić drzewa i krzewy. Podobnie jest, gdy mieszkamy w bloku, warto namówić sąsiadów i przekonać wspólnotę czy spółdzielnię mieszkaniową do nowych nasadzeń zieleni, ponieważ dobrze zabezpieczony roślinnością budynek przyjmuje nawet o połowę mniej pyłów.

W mieszkaniu natomiast sprawdzą się rośliny doniczkowe oczyszczające powietrze. Skutecznie pozbędą się szkodliwych pyłów, co jest bardzo ważne dla naszego zdrowia. Naukowcy pokazują, że 3 duże lub 6 małych kwiatów może skutecznie doprowadzić do niskiej obecności substancji toksycznych we wnętrzu. Najbardziej polecane są: skrzydłokwiat, nefrolepis, palma kencja, epipremnum złociste (scindapsus) i dracena.

Ekologiczne ogrzewanie - mniej smogu?

Na samym końcu warto pomyśleć o większej inwestycji, a mianowicie o zmianie ogrzewania na ekologiczne. To skutecznie eliminuje zanieczyszczenia powietrza. Można do tego wykorzystać odnawialne źródła energii, pompy ciepła, czy kotły na pelet (ekologiczne paliwo produkowane z odpadów gospodarki drzewnej). Dodatkowo bardzo ważne jest również odpowiednie ocieplenie domu, ponieważ to ogranicza zapotrzebowanie na ogrzewanie. Taka inwestycja zwraca się po 8-10 latach. Tutaj możemy się także rozejrzeć za dotacjami.

Czyste Powietrze

W trosce o nasze zdrowie, klimat i środowisko, polski Rząd uruchomił kompleksowy program priorytetowy Czyste Powietrze, którego pula środków wynosi 103 mld zł. Jego celem jest poprawa efektywności energetycznej oraz zmniejszenie lub uniknięcie emisji pyłów i innych zanieczyszczeń emitowanych przez domy jednorodzinne, czego efektem ma być obniżenie stężenia smogu.

Więcej szczegółowych informacji o programie Czyste Powietrze znajdziesz w artykule opracowanym przez naszego eksperta, do którego lektury zachęcamy. 

PODZIEL SIĘ:
KATEGORIE:
OCEŃ ARTYKUŁ:
Dodaj komentarz

    Artykuły powiązane:

    Twoja przeglądarka nie jest obsługiwana

    Nowa odsłona RynkuPierwotnego została stworzona w oparciu o najnowsze technologie zapewniające szybsze działanie serwisu i maksymalne bezpieczeństwo. Niestety, Twoja aktualna przeglądarka nie wspiera tych technologii.

    Sugerujemy pobranie najnowszej wersji jednej z poniższych wyszukiwarek: